Strona główna

 

 

PSALMY  „KANANEJSKIE”

 

 

 

Omawianie Psalmów wypadałoby zacząć od początku, to znaczy od tzw. psalmów „kananejskich”. Nazwałem je w ten sposób, gdyż wyobrażenia Boga w nich przedstawiane bardzo przypominają bogów kananejskich i wywodzą się właśnie w prostej linii z religii Kananejczyków. Jak pisze Michael Grant w „Dziejach dawnego Izraela”1:

 

Sposoby, jakie stosują psalmiści, aby głosić chwałę Jahwe, są przebogate i ogromnie zróżnicowane. Jest on Panem Jerozolimy - Syjonu. A także Panem przyrody, co stanowi w prostej linii dziedzictwo po religii przyrody Kananejczyków, która zawsze była bliska teologicznej myśli psalmistów. Jahwe jest istotą boską, dzięki której zwierzęta się rozmnażają, Bogiem deszczu, zraszającego młode płody ziemi i Bogiem burzy, to on zabija złego smoka Rahaba, władcę słońca i księżyca.

 

Grant jako przykłady psalmów „kananejskich” podaje psalmy2: 18, 29, 68, 72, 74, 78, 80, 82, 86, 88, 89. Z kolei u Witolda Tylocha można przeczytać3, że:

 

S. Mowinckel ... wykazał, że w czasach powstania Księgi Kronik istniały w świątyni jerozolimskiej zespoły muzykantów i śpiewaków biorące udział w ceremoniach świątynnych, np. składaniu ofiar. Wynika z tego, że muzyka sakralna i śpiew zajmowały poważne miejsce w rytuale dawnego Judaizmu. Ponadto potwierdza to interpretacja psalmów w świetle poematów akadyjskich i ugaryckich, a szerzej mezopotamskich i kananejskich, przeznaczonych do recytacji podczas aktów rytualnych.

 

Zanim przejdę do omawiania psalmów „kananejskich” zapraszam do lektury rozdziału „Religia kananejska” z dzieła Michaela Granta „Dzieje dawnego Izraela”4. Rozdział ten jest dosyć obszerny, polecam jednak jego lekturę w całości, gdyż znakomicie obrazuje on jak wyglądała kananejska część protoplasty współczesnego judeo – chrześcijańskiego boga.

 

„Religia kananejska”

 

Omawianie rozpocznę od przejmującego psalmu 18.:

 

Ps 18,8-16

Zatrzęsła się i zadrżała ziemia,

posady gór się poruszyły,

zatrzęsły się, bo On zapłonął gniewem.

Uniósł się dym z Jego nozdrzy,

a z Jego ust - pochłaniający ogień:

od niego zapaliły się węgle.

Nagiął On niebiosa i zstąpił,

a czarna chmura była pod Jego stopami.

Lecąc cwałował na cherubie,

a skrzydła wiatru Go niosły.

Przywdział mrok niby zasłonę wokół siebie,

jako okrycie ciemną wodę, gęste chmury.

Od blasku Jego obecności

rozżarzyły się węgle ogniste.

Pan odezwał się z nieba grzmotem,

to głos swój dał słyszeć Najwyższy,

wypuścił swe strzały i rozproszył wrogów,

cisnął błyskawice i zamęt wśród nich wprowadził.

Aż ukazało się łożysko morza

i obnażyły się posady lądu

od groźnej nagany Twej, Panie,

i tchnienia wichru Twoich nozdrzy.

 

W przypisie w Biblii Tysiąclecia można przeczytać:

 

18,8-16 Opis widzialnego objawienia się Boga, czyli teofanii; niektóre rysy są wspólne także z pogańskimi opisami tego rodzaju. Apokaliptyka rozwinęła pewne ich elementy w późnych księgach ST (Dn) i w NT.

 

A oto odpowiedni fragment z Księgi Daniela:

 

Dn 7,9-14

Wizja Syna Człowieczego

 

Patrzałem,

aż postawiono trony,

a Przedwieczny zajął miejsce.

Szata Jego była biała jak śnieg,

a włosy Jego głowy jakby z czystej wełny.

Tron Jego był z ognistych płomieni,

jego koła - płonący ogień.

Strumień ognia się rozlewał

i wypływał od Niego.

Tysiąc tysięcy służyło Mu,

a dziesięć tysięcy po dziesięć tysięcy

stało przed Nim.

Sąd zasiadł

i otwarto księgi.

Z powodu gwaru wielkich słów, jakie wypowiadał róg, patrzałem, aż zabito bestię; ciało jej uległo zniszczeniu i wydano je na spalenie. Także innym bestiom odebrano władzę, ale ustalono okres trwania ich życia co do czasu i godziny. Patrzałem w nocnych widzeniach:

a oto na obłokach nieba przybywa

jakby Syn Człowieczy.

Podchodzi do Przedwiecznego

i wprowadzają Go przed Niego.

Powierzono Mu panowanie,

chwałę i władzę królewską,

a służyły Mu wszystkie narody, ludy i języki.

Panowanie Jego jest wiecznym panowaniem,

które nie przeminie,

a Jego królestwo nie ulegnie zagładzie.

 

Ten fragment Księgi Daniela odniósł potem do siebie Jezus z Nazaretu w swojej wizji rzekomego powrotu na ziemię „w obłoku” za życia współczesnego mu pokolenia:

 

Mk 13,24-32

W owe dni, po tym ucisku, słońce się zaćmi i księżyc nie da swego blasku. Gwiazdy będą padać z nieba i moce na niebie zostaną wstrząśnięte. Wówczas ujrzą Syna Człowieczego, przychodzącego w obłokach z wielką mocą i chwałą. Wtedy pośle On aniołów i zbierze swoich wybranych z czterech stron świata, od krańca ziemi aż do szczytu nieba.

A od drzewa figowego uczcie się przez podobieństwo! Kiedy już jego gałąź nabiera soków i wypuszcza liście, poznajecie, że blisko jest lato. Tak i wy, gdy ujrzycie, że to się dzieje, wiedzcie, że blisko jest, we drzwiach. Zaprawdę, powiadam wam: Nie przeminie to pokolenie, aż się to wszystko stanie. Niebo i ziemia przeminą, ale słowa moje nie przeminą.  Lecz o dniu owym lub godzinie nikt nie wie, ani aniołowie w niebie, ani Syn, tylko Ojciec.

 

I pomyśleć, że ta chrześcijańska wizja Boga - Jezusa objawiającego się „przy końcu świata” w obłokach pochodzi w prostej linii od kananejskich bogów objawiających się w burzy, „straszliwych, szalejących Jeźdźców chmur”5.

 

Psalm 29 przytaczam w całości:

 

Ps 29

Majestat Boga wśród burzy

 

Przyznajcie Panu, synowie Boży,

przyznajcie Panu chwałę i potęgę!

Przyznajcie Panu chwałę Jego imienia,

na świętym dziedzińcu uwielbiajcie Pana!

 

Głos Pański ponad wodami,

zagrzmiał Bóg majestatu:

Pan ponad wodami niezmierzonymi!

Głos Pana pełen potęgi!

Głos Pana pełen dostojeństwa!

Głos Pana łamie cedry,

Pan łamie cedry Libanu,

sprawia, że Liban skacze niby cielec

i Sirion niby młody bawół.

 

Głos Pana rozsiewa ogniste strzały,

głos Pana wstrząsa pustynią,

Pan wstrząsa pustynią Kadesz.

Głos Pana zgina dęby,

ogałaca lasy:

a w Jego pałacu wszystko woła: «Chwała!»

 

Pan zasiadł [na tronie] nad potopem

i Pan zasiada jako Król na wieki.

Niech Pan udzieli mocy swojemu ludowi,

niech Pan błogosławi swój lud, darząc go pokojem.

 

W psalmie tym widać jeszcze pozostałości politeizmu kananejskiego - w 1. wierszu „synowie Boży”. W innych psalmach są to bogowie (np. Ps 58,2a z przyp.; 95,3b; 97,7c; 135,5b; 136,2a), lub przerabiani na zastępy boże - aniołowie (Ps 103,20a; 138,1d), istoty niebieskie (Ps 8,6a; 78,25a z przyp.), itd...:

 

Ps 50,1-3

Przemówił Pan, Bóg nad bogami,

i zawezwał ziemię

od wschodu do zachodu słońca.

Bóg zajaśniał z Syjonu, korony piękności.

Bóg nasz przybył i nie milczy:

przed Nim ogień trawiący,

wokół Niego szaleje nawałnica.

 

Bardzo ciekawy jest psalm 82. Przytaczam go w całości:

 

Ps 82

Bóg powstaje w zgromadzeniu bogów,

pośrodku bogów sąd odbywa:

«Dokądże będziecie sądzić niegodziwie

i trzymać stronę występnych?

Ujmijcie się za sierotą i uciśnionym,

wymierzcie sprawiedliwość nieszczęśliwemu i ubogiemu!

Uwolnijcie uciśnionego i nędzarza,

wyrwijcie go z ręki występnych!

 

Lecz oni nie pojmują i nie rozumieją,

błąkają się w ciemnościach:

cała ziemia chwieje się w posadach.

Ja rzekłem: Jesteście bogami

i wszyscy - synami Najwyższego.

Lecz wy pomrzecie jak ludzie,

jak jeden mąż, książęta, poupadacie».

 

O Boże, powstań, odbądź sąd nad ziemią,

bo wszelkie narody są Twoją własnością.

 

To, że chodzi tu o innych bogów, którzy są sędziami ludzi, a nie o ludzi-sędziów, jak sugeruje Biblia Tysiąclecia, wynika wyraźnie ze słów „Lecz wy pomrzecie jak ludzie”. Bóg najwyższy karci tutaj i karze innych bogów za niesprawiedliwe sądzenie ludzi. Słowa „Ja rzekłem: Jesteście bogami” wykorzystuje Jezus w sporze z kapłanami żydowskimi:

 

J 10,33-36

Odpowiedzieli Mu Żydzi: «Nie chcemy Cię kamienować za dobry czyn, ale za bluźnierstwo, za to, że Ty będąc człowiekiem uważasz siebie za Boga». Odpowiedział im Jezus: «Czyż nie napisano w waszym Prawie: Ja rzekłem: Bogami jesteście? Jeżeli [Pismo] nazywa bogami tych, do których skierowano słowo Boże - a Pisma nie można odrzucić - to jakżeż wy o Tym, którego Ojciec poświęcił i posłał na świat, mówicie: "Bluźnisz", dlatego że powiedziałem: "Jestem Synem Bożym?"

 

No cóż, jednak Jezus się mylił - w pierwotnym znaczeniu chodziło tu rzeczywiście o bogów.

 

Poza podanymi powyżej przykładami wpływy wierzeń kananejskich można zauważyć jeszcze w następujących miejscach: Ps 46,7b; 65,10-14; 68,5-10; 68,33-35; 72,5-6; 74,13-17; 77,17-19; 81,8b; 83,15-16; 89,10-11; 97,2-6; 104,3b-9; 104,13-18; 104,32; 135,7; 144,5-6a; 147,8.

 

 

Przypisy:

1 Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1991; str. 185

2 „Dzieje dawnego Izraela”, wyd. j.w.; str. 330

3 „Dzieje Ksiąg Starego Testamentu”, Książka i Wiedza, Warszawa 1994; str. 199

4 str. 35-40

5 Michael Grant „Dzieje dawnego Izraela”, wyd. j.w.; str. 38

 

 

Strona główna                          Następny rozdział