Nota z okładki książki:
Autor pracy jest profesorem, kierownikiem Zakładu
Etologii Człowieka w Instytucie Fizjologii Zachowania się im. M. Plancka w
Sweewiesen (Bawaria). W książce Miłość i
nienawiść przeciwstawia się tzw. teorii środowiskowej głoszącej, że
człowiek nie przynosi ze sobą na świat żadnych wrodzonych umiejętności ani
właściwości psychicznych. Jasno przedstawia mechanizmy ewolucji (mutacja -
selekcja) ilustrując je przykładami przystosowań, wyjaśnia pojęcia homologii i
analogii i budowie ciała i zachowaniach. Omawia także biologiczne uwarunkowanie
norm etycznych (pojęcie dobra i zła), w sposób nowoczesny tłumaczy zachowanie
istot żywych.
Celem tej
publikacji, sławnego już dziś na świecie badacza ludzkich zachowań, jest
udowodnienie, że dobre właściwości człowieka zakorzenione są w jego
dziedzicznym wyposażeniu nie mniej silnie niż chęć do walki i że są one nam
wspólne z innymi gatunkami świata żywego
(Od tłumacza).
Tłumacz - pani Zuzanna Stromenger - pisze z pasją we
wstępie:
Od wieków trwa, choć już teraz ustępliwszy, protest
niektórych ludzi, zwłaszcza o nastawieniu humanistycznym, przeciwko nowym
odkryciom, które Ziemię wyrzuciły z jej uprzywilejowanego miejsca w centrum
Wszechświata, odkryciom, które w dalszym toku poznawania świata przedstawiają
człowieka jako „nagą małpę” i odsłaniają odzwierzęce pochodzenie doznań
subiektywnych, nastrojów, uczuć i kulturalnych potrzeb, duchowych wzlotów (Tak!, Tak! - LN) i „świętych” oburzeń - tego wszystkiego więc, co do
niedawna było, jak gdyby, zastrzeżone tylko dla ludzi. Ale, ponieważ
obskurantyzm niejedną ma maskę, zdarza się, że ktoś, kto z przekonaniem potępia
wyrok wydany na Giordanie Bruno, dziś chciałby strzelać z ciężkich dział do
tych, którzy jak on, Bruno, otwierają nowe i nieoczekiwane perspektywy poznania
przyrody, a w niej - ludzkiej natury.
I tak, raz po raz okazuje się, że człowiek nie dorasta do
poziomu własnego poznania, do tego, co odkrywa. Nawet Karola Darwina, jak sam
stwierdził, w pierwszej chwili przeraziła narzucająca mu się swą nieodpartą
oczywistością wielka, naonczas rewolucyjna, koncepcja zmienności gatunków.
Niestety, wyrosłe z humanistycznego podłoża psychologia, a zwłaszcza
socjologia, wyraźnie nie „nadążają” za przyrodoznawstwem. Istnieje bowiem
jeszcze wiele osób ulegających wpływom różnych dziedzin humanistyki, osób które
jednak, wbrew swym deklaracjom, są głęboko przekonane, że człowiek został - po
prostu - stworzony z innej materii niż cała reszta żyjących bytów. Słowem, że
różnice w psychice między nimi a tą wzgardliwie traktowaną resztą, mają
charakter jakościowy. Owszem, jedność świata organicznego uznają, ale tylko w
zakresie struktur i funkcji somy, a nawet chętnie poddają się działaniu
szczepionek, surowic, hormonów i witamin pochodzących z ciał zwierzęcych. A
jednak, wskazywanie na wspólne korzenie zachowań współczesnych zwierząt i ludzi
wzbudza w tych osobach agresję lękową, wyrażaną nieraz w ironii popartej
określeniami takimi jak np. „biologizowanie” czy też „literacka fantazja”.
Argumenciki to żenujące, z arsenału tych demagogicznych krytyk, które niewiele
mówią o problemie, ale bardzo wiele o krytyku. Przede wszystkim to mianowicie,
że czuje się on zagrożony w poczuciu swej człowieczej tożsamości, którą najchętniej
uniedostępniłby wszelkiej rzeczowej analizie, zwłaszcza porównawczej.
A oto zapowiadany fragment książki:
Zdolność do stania się czyimś przyjacielem rozwija się we
wzrastającym człowieku dopiero stopniowo. Początkowo osesek jest związany z matką
pewnymi reakcjami, które są mu wrodzone. Pod wpływem wrodzonego naporu
wewnętrznego poszukuje on kontaktu i wykazuje odruchy chwytania, dzięki którym
mógłby się nawet mocno przyczepić, gdyby matka jeszcze miała sierść. Przy
ssaniu zaciska dłonie bardzo silnie, co jest niewątpliwie cechą odziedziczoną
po naszych przodkach, których niemowlęta muszą aktywnie trzymać się futra
matki. Początkowo matka jest przede wszystkim obiektem, którego można się
trzymać i który można ssać. Dostarcza poza tym ochrony, uzyskując tym samym
walor domu - schronienia.
Spokojnie odstawiony syty osesek, jak wiadomo płacze i
krzyczy, ale natychmiast uspokaja się jeśli weźmie się go na ręce, bądź
naśladuje noszenie go kołysaniem łóżeczka. Tego rodzaju wołania opuszczonego
wydają liczne ssaki, kiedy wypadną z gniazda bądź też w inny sposób utracą
kontakt z matką. W normalnych okolicznościach małpie niemowlę nigdy nie bywa
odkładane po karmieniu, a zatem utrata łączności z matką bywa jednoznaczna z
najwyższym niebezpieczeństwem. W takim samym stopniu i człowiek jest z natury
„rodzicownikiem”, a więc dostosowany jest do tego nie tylko licznymi sposobami
zachowania się, ale również apetencją nawiązywania kontaktu, początkowo
wołaniem, a później aktywnymi poszukiwaniami. Jego czynności popędowe w postaci
obchwytywania i przytulania się są dopasowane do obiektu jakim jest matka. Ta
właśnie wrodzona apetencja kontaktu stanowi właściwe źródło więzi między matką
a dzieckiem.
(str.
240-241)
Irenäus Eibl-Eibesfeldt - Miłość i nienawiść - Państwowe
Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1987