WSTĘP
Co to są Psalmy nie potrzeba nikomu wyjaśniać.
Zainteresowanych szczegółową definicją odsyłam do encyklopedii lub innych
opracowań. W „Dziejach Ksiąg Starego
Testamentu”1 Witolda
Tylocha można przeczytać, że:
Poezję,
w tym także sakralną, tworzyli Hebrajczycy już w bardzo wczesnych czasach, jak
o tym świadczy „Pieśń Debory” w piątym rozdziale Księgi Sędziów. Również teksty
akadyjskie i ugaryckie (Ugarit - miasto kananejskie - przyp. LN) wskazują, że poezję sakralną tworzono już bardzo dawno na Bliskim
Wschodzie.
Psalmy hebrajskie nie były niczym wyjątkowym nie tylko na
terenie Bliskiego Wschodu. Na potwierdzenie tej tezy przytaczam poniżej
fragmenty rozdziału „Liryka” książki Benedetto Bravo i Ewy
Wipszyckiej pt. „Historia starożytnych
Greków”2 tom I; wytłuszczenia moje.
Twórczość literacka okresu archaicznego nie ograniczała się bynajmniej do kontynuowania tradycji epiki. Powstały w tym okresie zupełnie nowe typy poezji, które dzisiejsi badacze, choć niezgodnie ze starożytną terminologią, zwykli są określać ogólną nazwą „liryki”. Rozmaitość treści i form utworów, które zaliczamy do greckiej liryki archaicznej jest ogromna. Można mimo to wskazać na pewne cechy wspólne:
a)
utwory te różnią się od
poematów epickich pod względem metrycznym,
b)
są od nich o wiele krótsze,
c)
związane są
wewnętrznie, strukturalnie z określoną, jednorazową sytuacją życia społecznego
czy towarzyskiego, gdy grupa ludzi zgromadzona jest, by wspólnie się radować
lub lamentować, czy też obchodzić jakąś uroczystość; poeta w tym uczestniczy, lub wyobraża sobie, że będzie
uczestniczyć.
Z
tego związku twórczości z konkretną sytuacją życia społecznego lub
towarzyskiego wynika inna cecha liryki: poeta bardzo często przemawia we
własnym imieniu jako konkretna indywidualność.
Utwory
liryczne najczęściej powstawały dla małego kręgu mężczyzn biorących udział w
sympozjonie. Ale mogły być również przeznaczone dla ludzi zgromadzonych na
obchodach publicznego święta, na weselu, pogrzebie lub uroczystościach ku
czci sportowców, którzy zwyciężyli na igrzyskach. Wyjątkowy wypadek stanowią
poezje Safony, które pisane były dla grupy dziewcząt wychowywanych przez
autorkę.
To, że poeci pisali dla określonej grupy, z jednorazowej okazji, nie znaczy wcale, że ich myśl ograniczała się do tak wąskiego horyzontu. Wręcz odwrotnie, widać często , że mieli oni na względzie cały świat grecki i nieograniczoną przyszłość, pisali dla chwili bieżącej , ale jednocześnie i dla wieczności.
(...)
Liryka rozumiana w sensie nowożytnym tego terminu
zawiera, oprócz utworów, które Grecy traktowali jako liryczne, również kilka
typów przeznaczonych już nie do śpiewu, lecz do recytacji (...), przede
wszystkim elegie (...), jamby (...) oraz trocheje (...). (...) Elegia grecka
nie ma wcale charakteru „elegijnego” w sensie nowożytnym tego słowa. Treści jej
były rozmaite: rozważania moralne, pouczenia, wezwania do walki,
pocieszenia, erotyka.
(...) Wszystko to, co posiadamy, daje nam odczuć jak
dużo zginęło. Jednocześnie stanowi jednak dla nas wiele bezcennych świadectw,
rozłożonych na okres dwustu lat i dotyczących oczywiście przeważnie
życia duchowego, ale również stosunków społecznych, politycznych, a nawet
gospodarczych Greków tej epoki.
(...)
Pod koniec VII i w pierwszej połowie VI w. Działał w
Himerze na Sycylii Stesichoros, który pisał pieśni chóralne, zawierające opowiadania
mityczne, bardzo bliskie epiki. Z jego
twórczości, która była na pewno bardzo ważna dla rozwoju mitologii, nie
zachowało się, niestety, prawie nic.
(...)
W Atenach zaś wybitny polityk Solon posługiwał się
elegią i innymi formami poezji recytatywnej, by wyrazić wzniosłe poglądy
religijno – moralno – polityczne w obliczu bieżącej sytuacji polis.
(...)
Symonides, Bakchylides i Pindar tworzyli oprócz
epinikiów również wiele pieśni chóralnych innych rodzajów: partheneia
(pieśni dla chórów dziewcząt), peany (pieśni ku czci Apollona), treny
(pieśni lamentacyjne), dytyramby (pieśni narracyjne, pierwotnie związane z
kultem dionizyjskim), skolia (pieśni do
śpiewania w czasie sympozjonów).
Symonides odznaczał się nowatorskim, krytycznym
umysłem. Choć pisał na zamówienie tyranów lub wielkich arystokratów, krytykował
tradycyjne pojęcie człowieka „szlachetnego”, wyjaśniał, że tylko bóg
może być absolutnie szlachetny, dla człowieka wystarczy, jeśli nie czyni nic
haniebnego z własnej woli. Pindar zaś głęboko
przywiązany do tradycyjnej etyki społeczeństwa arystokratycznego, pogłębił ją przez
pełną powagi refleksję moralną i religijną.
Przypisy:
1 Książka i
Wiedza, Warszawa 1994; str. 197
2 Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1988; str. 350-354
Strona główna Następny rozdział