ZAŁĄCZNIK 18
O wszystkich, którzy pisali
czy też pisać będą o czymś z tej dziedziny i twierdzą, że dzięki temu, co
usłyszeli ode mnie bądź od innych, lub też doszedłszy do tego samodzielnie, obeznani
są z tym, co stanowi przedmiot najpoważniejszych mych rozważań, tyle tylko mam
do powiedzenia, że nie jest, zdaniem moim, możliwe, aby rozumieli się na tym
chociaż trochę. Nie ma też żadnej mojej rozprawy omawiającej te zagadnienia i z
pewnością nigdy nie będzie. Nie są to bowiem rzeczy dające się ująć w słowa,
tak jak wiadomości z zakresu innych nauk, ale z długotrwałego obcowania z
przedmiotem, na mocy zżycia się z nim, nagle, jakby pod wpływem przebiegającej
iskry, zapala się w duszy światło i płonie już odtąd samo siebie podsycając.
Zdaję sobie w każdym razie sprawę z tego, że jeżeliby chodziło o piśmienne czy
ustne przedstawienie tych rzeczy, to ja bym właśnie wyrazić je mógł najlepiej,
a także z tego, że, o ile są opacznie ujęte w jakimś piśmie to mnie to z
pewnością zasmuca najbardziej. Gdybym miał to przeświadczenie, że sprawy te
dadzą się w należyty sposób przedstawić w piśmie szerokiemu ogółowi albo też w
ustnych naukach, czyż byłoby dla mnie piękniejsze zadanie w życiu od tego,
ażeby pisać o tych tak zbawczych prawdach dla ludzi i ażeby wszystkim oświetlić
istotną naturę rzeczy? Ale także i dla ludzi nie sądzę, aby próba mająca jakoby
zmierzać do tego była czymś dobrym, wyjąwszy chyba bardzo nieliczne jednostki,
którym drobna wystarczy wskazówka, aby już dalej samodzielnych dokonywali
odkryć. Co do innych, to wywołałoby to w jednych, całkiem niewłaściwie,
niezasłużoną wzgardę dla tych spraw, drugich wzbiłoby w pychę i napełniło
próżnością czczych wyobrażeń o sobie, że oto zdobyli już szczyty wiedzy.